زن طلاق گرفته ارث میبرد

یکی از سوالات مهم و پرتکرار بین خانم ها اینه که اگه خدایی نکرده بعد از طلاق، همسر سابقشون فوت کنه، آیا بازم ازش ارث می برن یا نه؟ بله، در بعضی شرایط خاص و با توجه به نوع طلاق و زمان فوت، زن طلاق گرفته ارث میبرد. این مسئله خیلی اوقات باعث سردرگمی میشه و دونستن جزئیات قانونی اش می تونه حق و حقوق شما رو حفظ کنه. بیاین با هم قدم به قدم این موضوع رو بررسی کنیم تا دیگه ابهامی براتون نمونه.

رابطه زناشویی، چه به خیر و خوشی ادامه پیدا کنه و چه به طلاق ختم بشه، همیشه یه سری حقوق و تعهدات مالی همراهش داره. یکی از این حقوق مهم، بحث ارث و میراثه. خیلی ها فکر می کنن وقتی رابطه زوجیت با طلاق تموم میشه، دیگه هیچ حق و حقوق مالی مثل ارث بین زن و مرد سابق باقی نمی مونه. اما واقعیت اینه که قانون گذار برای شرایط خاصی، حتی بعد از طلاق هم حق ارث رو برای یکی از زوجین یا هر دو در نظر گرفته. برای اینکه بتونیم به این سوال مهم جواب بدیم، اول از همه باید ببینیم اساساً ارث بین زن و شوهر در حالت عادی چطوریه و بعدش بریم سراغ شرایط بعد از طلاق.

اول از همه، ارث و میراث بین زن و شوهر در حالت عادی چطوریه؟

قبل از اینکه درباره ارث زن بعد از طلاق حرف بزنیم، بیایید یه نگاهی بندازیم به حالتی که زن و شوهر هنوز با هم زندگی می کنن و رابطه شون دائمیه. اصولاً وقتی صحبت از ارث بین زن و مرد میشه، قانون میگه که فقط در عقد دائم این حق وجود داره. یعنی اگه کسی در عقد موقت (صیغه) باشه، از همسرش ارث نمی بره، مگر اینکه شرط ارث بردن در خود عقدنامه ذکر شده باشه، که البته این یه بحث جداگانه است و الان منظور ما فقط عقد دائم هست.

اصلاً چرا زن و شوهر از هم ارث می برن؟ (رابطه زوجیت و توارث)

قانون مدنی کشورمون خیلی شفاف این موضوع رو گفته. طبق ماده 864 قانون مدنی، یکی از دلایلی که باعث میشه آدم ها از هم ارث ببرن، «سبب» هستش. «سبب» همون رابطه زناشویی دائمیه. یعنی تا زمانی که زن و مرد تو عقد دائم هم هستن و یکی از اون ها فوت می کنه، اون یکی ازش ارث می بره. ماده 940 قانون مدنی هم اینو تأیید می کنه و میگه که زوجین فقط تو عقد دائم از هم ارث می برن. شرط اصلی اینه که وقتی یکی از زوجین فوت می کنه، اون یکی زنده باشه و رابطه زوجیت هم بینشون برقرار باشه. همین جاست که بحث طلاق رجعی و بائن مهم میشه که جلوتر بهش می رسیم.

زن چقدر از اموال شوهر ارث می بره؟ (سهم الارث زن در عقد دائم)

حالا که فهمیدیم در حالت عادی زن از شوهرش ارث می بره، باید بدونیم چقدر؟ سهم الارث زن از شوهر متوفی، بستگی به این داره که اون مرد فرزند داشته باشه یا نه:

اگه مرد فرزند داشته باشه (چه از این زن و چه از زن های قبلیش)، سهم الارث زن، یک هشتم کل امواله.
اما اگه مرد فرزندی نداشته باشه، سهم الارث زن، یک چهارم کل امواله.

یه نکته مهمی که شاید خیلی ها ازش خبر نداشته باشن، اینه که قانون ارث زن از شوهر در سال 1387 یه تغییر بزرگ کرده. قبل از اون، زن فقط از اموال منقول (مثل ماشین، پول، طلا) و ارزش بنا و درخت ها ارث می برد، نه از خود زمین! یعنی اگه شوهر یه خونه بزرگ داشت، زن فقط از قیمت ساختمون ارث می برد و از زمین زیرش هیچی. اما با تغییر مواد 946 و 948 قانون مدنی، الان زن از عین تمام اموال غیرمنقول، یعنی از خود زمین هم ارث می بره. این یه تغییر خیلی خوب و مهم برای خانم ها بود.

حالا برسیم به اصل مطلب: زن بعد از طلاق، ارث می بره یا نه؟ (ماده 943 قانون مدنی)

خب، تا اینجا فهمیدیم تو حالت عادی اوضاع چطوره. حالا سوال اصلی پیش میاد: اگه زن و شوهری از هم طلاق بگیرن، تکلیف ارث زن بعد از طلاق چی میشه؟ آیا هنوز هم زن می تونه از همسر سابقش ارث ببره؟ جواب این سوال رو باید تو ماده 943 قانون مدنی پیدا کنیم که خیلی واضح بهش اشاره کرده.

ماده 943 قانون مدنی می گه: «اگر شوهر، زن خود را به طلاق رجعی مطلقه کند، هر یک از آنها که قبل از انقضای عده بمیرد، دیگری از او ارث می برد. لیکن اگر فوت یکی از آنها بعد از انقضای عده بوده و یا طلاق بائن باشد، از یکدیگر ارث نمی برند.»

این ماده کلید فهمیدن وضعیت سهم الارث زن مطلقه است. برای اینکه بهتر بفهمیم، باید انواع طلاق رو بشناسیم.

اگه طلاق رجعی باشه، چی میشه؟

طلاق رجعی یعنی چی؟ ببینید، طلاق رجعی نوعی از طلاقه که بعد از اون، مرد در مدت زمان مشخصی (که بهش میگن «عده») حق داره بدون نیاز به عقد مجدد، به زندگی با همسرش برگرده. یعنی مرد می تونه تو این مدت، پشیمون بشه و زنش رو به خونه برگردونه. معمولاً مدت عده برای طلاق رجعی، سه دوره پاکی (سه طهر) بعد از طلاقه که تقریباً سه ماه میشه. تو این مدت عده، خانم با اینکه طلاق گرفته، از نظر قانونی هنوز در حکم همسر مرد به حساب میاد (بهش میگن مطلقه رجعیه).

حالا برگردیم به ماده 943. این ماده میگه اگه زن و شوهری با طلاق رجعی از هم جدا شده باشن و شوهر قبل از اینکه مدت عده تموم بشه، فوت کنه، زن از اون ارث می بره! چون همونطور که گفتیم، تو مدت عده طلاق رجعی، زن هنوز از نظر قانونی همسر محسوب میشه و همه حقوق یه همسر رو داره، از جمله ارث. پس اگه شوهر در این سه ماه یا هر مدت عده دیگه ای که برای طلاق رجعی تعیین میشه، فوت کنه، شرایط ارث بردن زن بعد از طلاق فراهمه و میتونه سهم الارث خودش رو مطالبه کنه.

اگه طلاق بائن باشه، دیگه خبری از ارث نیست؟

طلاق بائن دقیقاً برعکس طلاق رجعیه. تو طلاق بائن، مرد اصلاً حق رجوع نداره و رابطه زوجیت بلافاصله بعد از جاری شدن صیغه طلاق، کاملاً قطع میشه. یعنی بعد از طلاق بائن، زن و مرد به صورت کامل از هم جدا میشن و دیگه نمی تونن بدون عقد مجدد به هم برگردن. نمونه های طلاق بائن:

طلاق قبل از نزدیکی (یعنی قبل از اینکه زن و مرد با هم زندگی مشترک رو شروع کرده باشن)
طلاق زن یائسه
طلاق خلع و مبارات (که با توافق و بخشیدن مالی از طرف زن انجام میشه)
سومین طلاق بعد از سه بار رجوع و عقد مجدد

ماده 943 قانون مدنی هم تکلیف این نوع طلاق رو روشن کرده. میگه اگه طلاق بائن باشه، یا حتی اگه طلاق رجعی بوده ولی فوت مرد بعد از تموم شدن مدت عده رخ داده باشه، دیگه هیچ کدوم از زن و مرد از اون یکی ارث نمی برن. یعنی رابطه حقوقی و توارثی بینشون کاملاً قطع شده.

پس، اگه بخوایم جمع بندی کنیم تا اینجا:

اگه طلاق رجعی باشه و مرد تو مدت عده فوت کنه، زن ارث می بره.
اگه طلاق بائن باشه، یا اگه طلاق رجعی بوده ولی مرد بعد از تموم شدن عده فوت کنه، زن ارث نمی بره.

استثنائات و شرایط خاص: کی زن مطلقه باز هم می تونه ارث ببره؟

تا اینجا گفتیم که تو طلاق بائن زن ارث نمی بره، ولی همیشه یه «ولی» و «اگر» تو قانون هست! یه استثنای خیلی مهم داریم که باعث میشه حتی در طلاق بائن هم، زن بتونه از شوهر سابقش ارث ببره. این مورد تو ماده 944 قانون مدنی توضیح داده شده و اسمش ارث زن در طلاق در زمان بیماری هست.

طلاق در دوران بیماری کشنده شوهر (ماده 944 قانون مدنی)

این ماده یه جورایی برای حمایت از زن در برابر مردهاییه که ممکنه برای محروم کردن همسرشون از ارث، وقتی حس می کنن حالشون خوب نیست و ممکنه فوت کنن، اقدام به طلاق کنن. ماده 944 میگه:

«اگر شوهر زن خود را به مرض موت طلاق دهد و در ظرف یک سال از تاریخ طلاق به همان مرض بمیرد، زن از او ارث می برد، اگرچه طلاق بائن باشد، مشروط بر اینکه زن در این مدت شوهر نکرده باشد.»

بیاین شرایط این استثنا رو ریزبینانه بررسی کنیم:

بیماری کشنده (مرض موت): مرد باید در حین بیماری ای که پزشک ها تشخیص میدن کشنده است و ممکنه به مرگ منجر بشه، زنش رو طلاق داده باشه. اگه در سلامت کامل طلاق بده و بعد بیمار بشه و فوت کنه، این استثنا شامل حال زن نمیشه.
فوت ظرف یک سال: مرد باید نهایتاً ظرف یک سال از تاریخ طلاق، فوت کنه. اگه بیشتر از یک سال از طلاق بگذره، حتی اگه بیماری همون باشه، زن ارث نمی بره.
فوت بر اثر همان بیماری: عامل فوت مرد باید دقیقاً همون بیماری باشه که موقع طلاق بهش مبتلا بوده. اگه بیماری دیگه ای باعث مرگش بشه، باز هم این حق ارث از بین میره.
عدم ازدواج مجدد زن: شرط آخر و خیلی مهم اینه که زن مطلقه تو این یک سال، دوباره ازدواج نکرده باشه. اگه با شخص دیگه ای عقد کنه، دیگه حق ارث زن در طلاق در زمان بیماری رو از دست میده.

هدف از این ماده اینه که مرد نتونه با استفاده از طلاق، همسرش رو از ارث محروم کنه. مثلاً اگه یه مرد بیمار، احساس کنه دیگه امیدی به زندگیش نیست و برای اینکه اموالش به همسرش نرسه، طلاقش بده، قانون جلوی این کار رو می گیره و به زن اجازه میده که ارث ببره. حتی اگه این طلاق از نوع بائن باشه.

حقوق مالی دیگه زن بعد از طلاق و فوت شوهر (غیر از ارث)

وقتی اسم فوت شوهر بعد از طلاق میاد، فقط بحث ارث مطرح نیست. زن یه سری حقوق مالی دیگه هم داره که ربطی به ارث نداره ولی ممکنه تو این شرایط براتون سوال بشه. اینا رو با هم مرور کنیم تا تکلیفشون روشن بشه.

مهریه، یه حق جدا از ارثه!

یکی از مهمترین حقوق مالی زن، مهریه است. مهریه، دینیه که از لحظه عقد بر عهده مرد قرار می گیره و زن هر وقت که بخواد، می تونه اون رو مطالبه کنه. این یعنی مهریه اصلاً ربطی به ارث نداره و یه دین مستقل به حساب میاد. حتی اگه زن و شوهر سال ها قبل طلاق گرفته باشن، اگه مهریه به طور کامل پرداخت نشده باشه، زن می تونه بعد از فوت همسر سابقش، اون رو از اموال باقی مونده (ماترک) شوهرش مطالبه کنه.

خیلی مهمه که بدونید پرداخت مهریه، بر تقسیم ارث اولویت داره. یعنی اول باید مهریه و دیون دیگه متوفی (مثل بدهی به بانک یا اشخاص) از کل اموالش پرداخت بشه، بعد اگه چیزی باقی موند، بین ورثه تقسیم میشه. پس مهریه زن مطلقه بعد از فوت شوهر، یک دین ممتازه و جزو اولین چیزهایی هست که باید از ارث پرداخت بشه و اصلاً ربطی به اینکه زن ارث ببره یا نه، نداره.

تکلیف ارث بچه ها بعد از طلاق پدر و مادر چی میشه؟

سوال دیگه اینه که آیا طلاق والدین روی ارث فرزندان تاثیر می ذاره؟ جواب خیلی صریحه: طلاق پدر و مادر هیچ تاثیری روی حق ارث فرزندان نداره! فرزندان، چه پدر و مادرشون با هم زندگی کنن، چه طلاق گرفته باشن، و چه حضانتشون با هر کدوم از والدین باشه، از پدر و مادرشون ارث می برن.

سهم الارث فرزندان هم طبق قانون مشخصه و بستگی به تعداد فرزندان، جنسیتشون (دختر یا پسر) و طبقات ارث داره. مثلاً اگه مردی فوت کنه و فرزند داشته باشه، سهم همسرش (در صورت وجود) یک هشتم میشه و بقیه بین فرزندانش تقسیم میشه. نوع حضانت، زندگی با پدر یا مادر، هیچ کدوم از اینا نمی تونه حق ارث بچه ها رو کم یا زیاد کنه. حق ارث، مثل یه حق طبیعی و ذاتیه که از رابطه نسبی (فرزندی) بین پدر و مادر و فرزند به وجود میاد و طلاق اون رو از بین نمی بره.

اگه زن فوت کنه، مرد مطلقه ازش ارث می بره؟

اینجا هم شرایط کاملاً شبیه به ارث زن بعد از طلاق هست. یعنی اگر طلاق رجعی بوده و زن در مدت عده فوت کنه، مرد از او ارث می بره. اما اگه طلاق از نوع بائن بوده، یا حتی رجعی بوده ولی فوت زن بعد از تموم شدن مدت عده رخ داده باشه، دیگه مرد هم از همسر سابقش ارث نمی بره. در واقع، ماده 943 قانون مدنی که بالاتر توضیح دادیم، برای هر دو طرف (زن و مرد) به یک شکل اعمال میشه و قواعد یکسانی داره.

چند تا نکته مهم و کاربردی که باید حواستون باشه!

مسائل حقوقی، مخصوصاً اونایی که با ارث و طلاق سر و کار دارن، پر از جزئیات و ظرایفه. ممکنه یه اشتباه کوچیک یا ندونستن یه نکته، باعث بشه حق و حقوقتون از بین بره. پس حتماً به این نکات مهم توجه کنید:

نوع و زمان طلاق رو جدی بگیرید

همونطور که دیدید، نوع طلاق (رجعی یا بائن) و اینکه فوت شوهر دقیقاً کی اتفاق افتاده (تو مدت عده بوده یا بعد از اون)، نقش اساسی تو تعیین حق ارث زن داره. حتماً مطمئن بشید که نوع طلاقتون چی بوده و تاریخ طلاق و تاریخ فوت شوهر رو دقیقاً بدونید. سند طلاق و گواهی فوت، از مهم ترین مدارکی هستن که تو این مواقع به کار میان.

با یه وکیل خوب مشورت کنید

اگه شما هم تو همچین شرایطی قرار گرفتین، یا یکی از نزدیکانتون با این مسئله درگیره، بهترین کار اینه که حتماً با یه وکیل متخصص تو زمینه حقوق خانواده و ارث مشورت کنید. یه وکیل باتجربه میتونه پرونده شما رو دقیق بررسی کنه، تمام جزئیات قانونی رو براتون توضیح بده، مدارک لازم رو بهتون بگه و اگه نیاز بود، کارهای قانونی مطالبه ارث رو هم براتون پیگیری کنه. پیچیدگی های قانونی ممکنه شما رو گیج کنه، اما یه متخصص می تونه راه رو براتون هموار کنه.

مدارک لازم رو آماده کنید

برای پیگیری حق ارث زن مطلقه، معمولاً به مدارک زیر نیاز دارید:

شناسنامه و کارت ملی زن و مرد متوفی
سند ازدواج
سند طلاق (که نوع طلاق و تاریخش مشخص باشه)
گواهی فوت مرد
اگه فرزند دارید، شناسنامه فرزندان
لیست اموال متوفی (در صورت امکان)

این مدارک به دادگاه کمک می کنه تا وضعیت حقوقی شما رو به درستی تشخیص بده و سهم الارث رو تعیین کنه. جمع آوری به موقع این مدارک میتونه روند کار رو خیلی سریع تر کنه.

سوالات متداول

آیا زن بعد از طلاق توافقی ارث میبرد؟

طلاق توافقی معمولاً از نوع طلاق بائنه، مگر اینکه طرفین توافق کرده باشن که طلاق از نوع رجعی باشه و این موضوع به صراحت در رأی دادگاه و سند طلاق قید شده باشه. اگه طلاق توافقی بائن باشه، زن بعد از اون از همسر سابقش ارث نمی بره. اما اگه رجعی باشه و مرد در مدت عده فوت کنه، زن ارث می بره.

در طلاق خلع، زن از شوهر سابقش ارث می بره؟

طلاق خلع یک نوع طلاق بائن محسوب میشه. تو طلاق بائن هم که گفتیم، هیچ کدوم از زن و مرد از هم ارث نمی برن. مگر اینکه شرایط استثنایی ماده 944 قانون مدنی (طلاق در زمان بیماری منجر به فوت شوهر) پیش بیاد.

اگه مرد بعد از تموم شدن عده طلاق رجعی فوت کنه، زن ارث می بره؟

خیر. طبق ماده 943 قانون مدنی، اگه فوت مرد بعد از تموم شدن مدت عده طلاق رجعی اتفاق بیفته، دیگه رابطه زوجیت به طور کامل قطع شده و زن از شوهر سابقش ارث نمی بره.

سهم الارث زن مطلقه در صورت فوت شوهر چقدره؟ (با فرزند و بدون فرزند)

اگه شرایط ارث بردن زن بعد از طلاق (یعنی طلاق رجعی در مدت عده یا طلاق در زمان بیماری کشنده شوهر) فراهم باشه، سهم الارث زن دقیقاً مثل زنیه که در عقد دائم بوده. یعنی:

اگه مرد فرزند داشته باشه: یک هشتم از کل اموال (شامل عین زمین و بنا).
اگه مرد فرزند نداشته باشه: یک چهارم از کل اموال (شامل عین زمین و بنا).

مهریه زن مطلقه بعد از فوت شوهر قابل وصوله؟

بله، مهریه یک دین ممتازه و از حقوق مالی جداگانه زنه که ربطی به ارث نداره. پس از فوت شوهر، حتی اگه سال ها پیش از هم طلاق گرفته باشن، زن می تونه مهریه خودش رو از ماترک (اموال به جا مانده) شوهرش مطالبه و دریافت کنه. پرداخت مهریه بر تقسیم ارث بین وراث اولویت داره.

طلاق پدر و مادر روی ارث بچه ها تاثیر داره؟

خیر، به هیچ وجه. ارث فرزند بعد از طلاق والدین، یک حق قانونی و طبیعیه و طلاق پدر و مادر هیچ تاثیری روی سهم الارث فرزندان از والدین متوفی نداره. فرزندان در هر صورت، از پدر و مادر خودشون ارث می برن.

دسته بندی مطلب