معرفی گیاهان و کاکتوس های شبیه آلوورا؛ راهنمای جامع شناسایی و نگهداری

گیاهانی که ظاهری شبیه به آلوئه ورا دارند اما کاکتوس نیستند، در دسته ساکولنت ها قرار می گیرند. معروف ترین این گیاهان هاورتیا گورخری، گاستریا، آگاو دم روباهی و گونه های مختلف آلوئه مانند آلوئه توری و شاخ بزی هستند. این گیاهان به دلیل داشتن برگ های گوشتی و آبدار، روزنه های CAM برای حفظ رطوبت و نیاز به آبیاری کم، شرایط نگهداری بسیار مشابهی با آلوئه ورا دارند و برای افراد مبتدی در پرورش گیاهان آپارتمانی گزینه های بی نظیری محسوب می شوند.

آیا آلوئه ورا واقعا یک کاکتوس است؟

بسیاری از افراد به دلیل ظاهر گوشتی و تیغ دار بودن حاشیه برگ ها، آلوئه ورا را یک کاکتوس می دانند. اما از نظر گیاه شناسی، آلوئه ورا یک ساکولنت (Succulent) است و در خانواده سریشیان (Asphodelaceae) قرار دارد. تفاوت اصلی کاکتوس ها و ساکولنت های دیگر در وجود ساختاری به نام آرئول (Areole) است. آرئول ها برآمدگی های کوچکی روی ساقه کاکتوس ها هستند که تیغ ها، گل ها و پاجوش ها از آن ها خارج می شوند. گیاهانی که ظاهری شبیه آلوورا دارند فاقد آرئول هستند و آب را در برگ های ضخیم خود به جای ساقه ذخیره می کنند. این گیاهان برای بقا در محیط های خشک از مکانیزم متابولیسم اسید کراسولاسه (CAM) استفاده می کنند؛ به این معنا که روزنه های خود را در طول روز بسته نگه می دارند تا از تبخیر آب جلوگیری کنند و در شب اقدام به جذب دی اکسید کربن و فتوسنتز می نمایند.

معرفی گیاهان و کاکتوس های شبیه آلوورا

اگر به دنبال گیاهانی هستید که فرم رزت (Rosette) یا برگ های نیزه ای و گوشتی مشابه آلوئه ورا داشته باشند، گونه های زیر بهترین انتخاب ها برای کلکسیون شما هستند.

1. هاورتیا گورخری (Haworthia attenuata)

هاورتیا گورخری یکی از نزدیک ترین گیاهان به آلوئه ورا از نظر ظاهری است. این ساکولنت بومی آفریقای جنوبی دارای برگ های سبز تیره، سفت و نوک تیز است که با برجستگی های سفید رنگ و افقی پوشیده شده است. هاورتیا برخلاف آلوئه ورا که به نور زیاد و مستقیم نیاز دارد، در نورهای غیرمستقیم و حتی محیط های کم نور آپارتمانی به خوبی رشد می کند. قطر این گیاه معمولا از 15 سانتی متر فراتر نمی رود و به دلیل تولید مداوم افست (پاجوش)، به سرعت گلدان را پر می کند.

2. گاستریا (Gasteria)

گاستریا که گاهی با نام زبان گاوی نیز شناخته می شود، دارای برگ های بسیار ضخیم، پهن و گوشتی است که به صورت دو ردیفه یا مارپیچی رشد می کنند. سطح برگ های گاستریا اغلب با لکه های سفید رنگ پوشیده شده و حاشیه آن ها فاقد تیغ های تیز آزاردهنده است. ژل درون برگ های گاستریا غلظت بالایی دارد، اما بر خلاف آلوئه ورا خواص درمانی تایید شده ای برای پوست انسان ندارد و صرفا یک گیاه زینتی مقاوم در برابر کم آبی محسوب می شود.

3. آگاو دم روباهی (Agave attenuata)

آگاو دم روباهی یک ساکولنت بزرگ و بدون تیغ است که برگ های پهن، زرد مایل به سبز و بسیار آبدار آن به صورت یک رزت بزرگ و باز رشد می کنند. ساقه این گیاه با گذشت زمان بلند شده و حالتی خمیده پیدا می کند که شبیه به دم روباه است. آگاو به نور کامل آفتاب و خاک با زهکشی بسیار بالا نیاز دارد و در برابر آبیاری بیش از حد به شدت حساس است.

4. آلوئه توری (Aloe aristata)

این گیاه که امروزه در جنس جداگانه ای به نام آریستالوئه (Aristaloe) طبقه بندی می شود، ظاهری ترکیبی از آلوئه ورا و هاورتیا دارد. برگ های آن کوتاه، گوشتی و پوشیده از دانه های سفید رنگ است و حاشیه برگ ها دارای دندانه های سفید و نرم می باشد. آلوئه توری در فصل پاییز گل های لوله ای شکل و نارنجی رنگی تولید می کند که برای گرده افشان ها بسیار جذاب است.

5. آلوئه شاخ بزی (Aloe arborescens)

آلوئه شاخ بزی یا آلوئه مشعل، یکی از گونه های دارویی و زینتی خانواده آلوئه است که برگ های باریک تر و تیغ های حاشیه ای متراکم تری نسبت به آلوئه ورای معمولی دارد. این گیاه به صورت بوته ای و شاخه ای رشد می کند و در فصل زمستان گل های قرمز و نارنجی بسیار زیبایی به شکل خوشه های شمعدانی تولید می کند. مقاومت این گونه در برابر سرما از آلوئه ورا بیشتر است.

جدول مقایسه شرایط نگهداری ساکولنت های شبیه آلوورا

راهنمای تکثیر ساکولنت ها از طریق افست (پاجوش)

یکی از ویژگی های مشترک تمامی گیاهان شبیه آلوورا، تولید افست یا پاجوش در پایه گیاه مادر است. برای تکثیر این گیاهان باید صبر کنید تا پاجوش ها به حداقل یک سوم اندازه گیاه مادر برسند و ریشه های مستقلی تشکیل دهند. سپس با استفاده از یک چاقوی استریل، پاجوش را از ساقه اصلی جدا کنید. بسیار مهم است که پاجوش جدا شده را به مدت 24 تا 48 ساعت در محیطی خشک و دور از نور مستقیم خورشید قرار دهید تا محل بریدگی پینه ببندد. این کار از ورود عوامل قارچی و باکتریایی به بافت آبدار گیاه جلوگیری می کند. پس از پینه بستن، پاجوش را در گلدانی با قطر کوچک و حاوی خاک مخصوص کاکتوس و ساکولنت (ترکیب پیت ماس، پرلیت درشت و شن رودخانه ای) بکارید و تا یک هفته از آبیاری آن خودداری کنید.

قیمت کاکتوس و ساکولنت های شبیه آلوورا در سال 1405

قیمت این گیاهان در بازار گل و گیاه ایران بر اساس اندازه گلدان، سن گیاه و نادر بودن گونه تعیین می شود. در ادامه میانگین قیمت این محصولات در پاییز سال 1405 آورده شده است:

• هاورتیا گورخری (گلدان سایز 6): از 80 هزار تومان تا 150 هزار تومان.
• گاستریا (گلدان سایز 8): از 120 هزار تومان تا 250 هزار تومان.
• آگاو دم روباهی (گلدان سایز 10): از 300 هزار تومان تا 600 هزار تومان.
• آلوئه توری (گلدان سایز 6): از 90 هزار تومان تا 180 هزار تومان.
• آلوئه شاخ بزی (گلدان سایز 12): از 200 هزار تومان تا 450 هزار تومان.

سوالات متداول

آیا می توان از ژل گیاهانی مانند هاورتیا یا گاستریا برای سوختگی پوست استفاده کرد؟

خیر. تنها گونه های خاصی از خانواده آلوئه مانند آلوئه ورا و آلوئه شاخ بزی دارای ترکیبات فعال ضدالتهابی و ترمیم کننده هستند. ژل درون برگ هاورتیا و گاستریا ممکن است باعث حساسیت پوستی شود و فاقد خواص درمانی تایید شده است.

چرا برگ های هاورتیا یا آلوئه من قرمز و چروکیده شده اند؟

قرمز شدن برگ ها در ساکولنت ها واکنشی به استرس نوری یا تشنگی شدید است. اگر خاک گیاه کاملا خشک است، آن را سیراب کنید. اما اگر گیاه در معرض نور مستقیم و سوزان تابستان قرار دارد، باید آن را به مکانی با نور فیلتر شده منتقل نمایید تا از آفتاب سوختگی جلوگیری شود.

بهترین ترکیب خاک برای گیاهان شبیه آلوورا چیست؟

خاک این گیاهان باید ظرف چند ثانیه آب را از خود عبور دهد. ترکیب 40 درصد پیت ماس یا کوکوپیت، 40 درصد پرلیت درشت و 20 درصد پوکه معدنی یا شن سیلیسی بهترین بستر برای رشد ریشه های این ساکولنت ها است.