میدان هیپودروم استانبول چیست و کجا قرار دارد
میدان هیپودروم که در متون تاریخی و محاورات امروزی با نام میدان سلطان احمد نیز شناخته می شود، قلب تپنده تاریخ استانبول محسوب می گردد. این میدان مستطیل شکل در منطقه فاتح و در محله تاریخی سلطان احمد واقع شده است. در دوران باستان، این مکان فراتر از یک فضای باز ساده بود و به عنوان بزرگترین مرکز ورزشی و اجتماعی شهر قسطنطنیه عمل می کرد. واژه هیپودروم از دو کلمه یونانی هیپوس به معنای اسب و دروموس به معنای مسیر یا راه تشکیل شده است که در مجموع به معنای محل مسابقات اسب دوانی و ارابه رانی اشاره دارد.
امروزه این میدان در مجاورت برخی از مشهورترین شاهکارهای معماری جهان قرار گرفته است. مسجد آبی (مسجد سلطان احمد)، موزه ایاصوفیه و موزه هنرهای ترکی و اسلامی در اطراف این میدان قرار دارند و آن را به یکی از پربازدیدترین نقاط توریستی استانبول تبدیل کرده اند. اگرچه بخش عمده ای از سازه های اصلی میدان در طول قرن ها بر اثر بلایای طبیعی، جنگ ها و غارت ها از بین رفته است، اما بقایای باقی مانده همچنان شکوه و عظمت گذشته این امپراتوری های بزرگ را به رخ بازدیدکنندگان می کشند.
تاریخچه میدان هیپودروم؛ از شکوه روم تا دوران عثمانی
تاریخچه این میدان به بیش از دو هزار سال پیش باز می گردد و داستان آن با فراز و نشیب های سه امپراتوری بزرگ یعنی روم، بیزانس و عثمانی گره خورده است. درک این تاریخچه به بازدیدکنندگان کمک می کند تا هنگام قدم زدن در این میدان، تصویر زنده ای از گذشته های پرشکوه آن را در ذهن خود مجسم کنند.
دوران روم باستان و پایه گذاری میدان
ساخت اولین نسخه این میدان در سال 203 میلادی و به دستور امپراتور روم، سپتیمیوس سوروس، آغاز شد. در آن زمان، شهر استانبول امروزی با نام بیزانتیوم شناخته می شد. سوروس پس از فتح شهر، آن را آگوستا آنتونینا نامید و پروژه های عمرانی بزرگی را برای رومی سازی شهر کلید زد. هیپودروم اولیه در این دوره ساخته شد، اما ابعاد آن نسبت به سازه نهایی بسیار کوچکتر بود. با این حال، همین ساختار اولیه پایه و اساس تبدیل این منطقه به مرکز گردهمایی های عمومی را فراهم کرد.
عصر طلایی بیزانس و مسابقات ارابه رانی
نقطه عطف تاریخچه میدان در سال 330 میلادی رخ داد، زمانی که امپراتور کنستانتین بزرگ، پایتخت امپراتوری روم را به این شهر منتقل کرد و نام آن را به قسطنطنیه تغییر داد. کنستانتین میدان هیپودروم را به شدت گسترش داد و آن را به کاخ بزرگ امپراتوری متصل کرد. در این دوران، میدان به قلب تپنده زندگی اجتماعی، سیاسی و ورزشی شهر تبدیل شد.
مسابقات ارابه رانی در این دوره تنها یک سرگرمی نبودند، بلکه پدیده ای اجتماعی و سیاسی به شمار می رفتند. تیم های شرکت کننده در مسابقات، که معمولاً با رنگ های آبی و سبز شناخته می شدند، طرفداران متعصبی از طبقات مختلف جامعه داشتند. تیم آبی معمولاً مورد حمایت اشراف و ثروتمندان بود، در حالی که تیم سبز پایگاه مردمی تر و متشکل از بازرگانان و کشاورزان داشت. این رقابت ها گاهی به درگیری های خشونت آمیز خیابانی منجر می شد و امپراتوران برای حفظ محبوبیت خود، حضور منظم در این مسابقات و حمایت از یکی از تیم ها را ضروری می دانستند.
شورش نیکا؛ خونین ترین رویداد در تاریخ میدان
یکی از تاریک ترین و در عین حال مهم ترین رویدادهای تاریخ میدان هیپودروم، شورش نیکا در سال 532 میلادی بود. این شورش که در دوران امپراتوری ژوستینین یکم رخ داد، از هیپودروم آغاز شد. طرفداران تیم های آبی و سبز که معمولاً با یکدیگر دشمنی داشتند، این بار علیه امپراتور متحد شدند و شعار نیکا به معنای پیروز شو را سر دادند.
این شورش به سرعت به سایر نقاط شهر گسترش یافت و بخش های زیادی از قسطنطنیه، از جمله کلیسای ایاصوفیه آن زمان، در آتش سوخت. ژوستینین که در آستانه فرار از شهر بود، با تدبیر همسرش تئودورا در شهر ماند و دستور سرکوب خونین شورشیان را صادر کرد. سرداران او، بلیساریوس و موندوس، دروازه های هیپودروم را بستند و حدود سی هزار نفر از معترضان را در داخل میدان قتل عام کردند. این رویداد اگرچه فاجعه بار بود، اما قدرت ژوستینین را تثبیت کرد و منجر به بازسازی باشکوه شهر و ساخت ایاصوفیه فعلی شد.
میدان هیپودروم در دوران امپراتوری عثمانی
با فتح قسطنطنیه توسط سلطان محمد فاتح در سال 1453 میلادی، فصل جدیدی در تاریخ این میدان آغاز شد. عثمانی ها علاقه ای به مسابقات ارابه رانی نداشتند، بنابراین این فعالیت ها به طور کامل متوقف شد. نام میدان نیز به آت میدانی به معنای میدان اسب تغییر یافت.
در دوران عثمانی، میدان هیپودروم کاربری خود را به عنوان یک فضای عمومی برای برگزاری جشن ها و مراسم خاص حفظ کرد. یکی از مشهورترین این رویدادها، جشن ختنه پسران سلطان احمد سوم در سال 1720 میلادی بود که به مدت پانزده روز با شکوه هرچه تمام تر در این میدان برگزار شد. کتاب مصور سورنامه وهبی که توسط مینیاتوریست های عثمانی تهیه شده، تصاویر دقیقی از این جشن ها، نمایش های آکروباتیک، رژه ها و شکوه میدان در آن دوران را به تصویر می کشد. با این حال، به تدریج و با توسعه شهر، بخشی از مصالح میدان برای ساخت بناهای دیگر مورد استفاده قرار گرفت و میدان به شکل امروزی خود درآمد.
آثار باستانی و جاذبه های دیدنی داخل میدان
امروزه میدان هیپودروم به عنوان یک موزه روباز عمل می کند و چهار بنای تاریخی شاخص در آن خودنمایی می کنند. هر یک از این آثار، داستانی از سفر در زمان و مکان را روایت می کنند و ارزشمندترین بخش بازدید از این میدان هستند.
ابلیسک تئودوسیوس (ستون سنگی مصری)
این ستون که به نام ابلیسک توتموسیس سوم نیز شناخته می شود، قدیمی ترین اثر باستانی موجود در میدان هیپودروم است. قدمت این ستون گرانیتی به قرن پانزدهم قبل از میلاد و دوران فرعون توتموسیس سوم در مصر باستان باز می گردد. این ابلیسک در اصل در معبد کارناک در شهر تبس (اقصر امروزی) قرار داشت و ارتفاع آن حدود 35 متر بود.
در اواخر قرن چهارم میلادی، امپراتور بیزانس تئودوسیوس اول دستور داد تا این ستون عظیم به قسطنطنیه منتقل شود. این انتقال یک مهندسی پیچیده و دشوار بود که حدود 31 روز طول کشید و در طی آن، ستون آسیب دید و ارتفاع آن به حدود 20 متر کاهش یافت. برای جبران این کمبود، یک پایه مرمری بلند و منقوش در زیر ستون ساخته شد. نقش برجسته های روی این پایه مرمری، امپراتور تئودوسیوس و خانواده اش را در حال تماشای مسابقات ارابه رانی در همان میدان نشان می دهد که پیوند زیبایی بین اثر و مکان برقرار می کند. کتیبه های هیروگلیف روی ستون همچنان قابل مشاهده هستند و پیروزی های فرعون را ستایش می کنند.
ستون سرپنتین (ستون مار)
ستون سرپنتین یا ستون مار، یکی از منحصر به فردترین آثار باستانی در میدان است که ریشه در تاریخ یونان باستان دارد. این ستون برنزی در اصل در معبد آپولون در شهر دلفی یونان قرار داشت و به مناسبت پیروزی متحدان یونانی بر امپراتوری هخامنشی ایران در نبرد پلاته در سال 479 قبل از میلاد ساخته شده بود.
این ستون از سه مار درهم تنیده تشکیل شده است که بدن های آن ها پایه ستون را تشکیل می دهد. در گذشته، یک دیگ طلایی بزرگ بر روی سر مارها قرار داشت که از غنایم جنگی تهیه شده بود، اما این دیگ در طول تاریخ به سرقت رفت. سر مارها نیز در قرن هفدهم میلادی شکسته و جدا شدند. امروزه یکی از سرهای مار در موزه باستان شناسی استانبول نگهداری می شود. این ستون نه تنها یک یادبود نظامی، بلکه به عنوان طلسمی برای محافظت از شهر در برابر بلایا و حشرات در نظر گرفته می شد.
ابلیسک کنستانتین (ستون بافتنی)
این ستون که به نام ستون دیواری یا ابلیسک پورفیروژنیتوس نیز شناخته می شود، تنها ستونی است که به طور خاص برای میدان هیپودروم و در خود قسطنطنیه ساخته شده است. ساخت این ستون در قرن دهم میلادی و به دستور امپراتور بیزانس کنستانتین هفتم پورفیروژنیتوس انجام گرفت.
در دوران اولیه، این ستون با صفحات برنزی درخشان پوشیده شده بود که در زیر نور خورشید مانند طلا می درخشید و نمادی از ثروت و قدرت امپراتوری بود. متأسفانه، در جریان جنگ صلیبی چهارم در سال 1204 میلادی، وقتی صلیبیون شهر قسطنطنیه را غارت کردند، این صفحات برنزی کنده شده و ذوب گردیدند. امروزه تنها هسته آجری و سنگی ستون باقی مانده است، اما همان ساختار آجری نیز به دلیل قدمت و دوام، ارزش تاریخی بالایی دارد و نشان دهنده مهارت مهندسی بیزانسی است.
فواره آلمانی (چشمه قیصر ویلهلم)
فواره آلمانی جدیدترین اثر موجود در میدان هیپودروم است که در شمالی ترین نقطه میدان قرار دارد. این فواره باشکوه در سال 1898 میلادی به عنوان هدیه ای از سوی قیصر ویلهلم دوم، امپراتور آلمان، به سلطان عبدالحمید دوم عثمانی داده شد. این هدیه به مناسبت دومین سفر رسمی قیصر به استانبول و برای تحکیم روابط دوستانه و استراتژیک بین امپراتوری آلمان و امپراتوری عثمانی ارائه گردید.
این فواره در آلمان ساخته شد، به قطعات کوچک تقسیم گردید و با قطار به استانبول منتقل و در محل فعلی خود مونتاژ شد. معماری آن ترکیبی از سبک نئوبیزانس و معماری اروپای غربی است. فواره دارای یک گنبد هشت ضلعی است که داخل آن با موزاییک های طلایی زیبا تزئین شده است. در این موزاییک ها، حروف اول نام ویلهلم و نام سلطان عبدالحمید به صورت متقارن و با خطاطی زیبا کار شده است که نمادی از اتحاد دو امپراتور محسوب می شود.
مقایسه سریع آثار باستانی میدان هیپودروم
جاذبه های گردشگری نزدیک به میدان هیپودروم
موقعیت استراتژیک میدان هیپودروم باعث شده است که برخی از مهم ترین جاذبه های تاریخی استانبول در فاصله چند قدمی از آن قرار داشته باشند. بازدیدکنندگان می توانند به راحتی یک برنامه گردشگری فشرده و غنی را در این منطقه تجربه کنند.
مسجد آبی (مسجد سلطان احمد)
این مسجد باشکوه که در ضلع جنوبی میدان قرار دارد، بین سال های 1609 و 1616 میلادی به دستور سلطان احمد اول ساخته شد. شهرت این مسجد به دلیل استفاده از بیش از بیست هزار کاشی آبی رنگ ایزنیک در تزئینات داخلی آن است. شش مناره این مسجد آن را از سایر مساجد متمایز می کند و بازدید از آن برای درک اوج هنر معماری عثمانی ضروری است.
موزه ایاصوفیه
ایاصوفیه که در ضلع شمال شرقی میدان واقع شده، یکی از شگفت انگیزترین بناهای تاریخ معماری جهان است. این بنا در قرن ششم میلادی به دستور ژوستینین ساخته شد و به عنوان کلیسای جامع امپراتوری بیزانس خدمت کرد، سپس به مسجد تبدیل شد و امروزه به عنوان موزه و مسجد فعالیت می کند. گنبد عظیم و موزاییک های بیزانسی آن هر بیننده ای را شگفت زده می کند.
موزه هنرهای ترکی و اسلامی
این موزه در کاخ ابراهیم پاشا، صدر اعظم قدرتمند سلطان سلیمان قانونی، واقع در ضلع غربی میدان قرار دارد. این بنا یکی از بهترین نمونه های معماری مدنی قرن شانزدهم عثمانی است و مجموعه ای بی نظیر از فرش های باستانی، نسخه های خطی قرآن، سرامیک ها و آثار قوم نگاری را در خود جای داده است.
حمام خرم سلطان
این حمام تاریخی که بین ایاصوفیه و مسجد آبی واقع شده، به دستور خرم سلطان (همسر سلطان سلیمان) و توسط معمار بزرگ سینان در قرن شانزدهم ساخته شد. این بنا امروزه به عنوان یک حمام ترکی فعال و لوکس فعالیت می کند و فرصتی برای تجربه ماساژ و خدمات سنتی ترکی در فضایی تاریخی فراهم می آورد.
راهنمای کامل بازدید و نکات کاربردی سفر
برای بهره برداری حداکثری از بازدید میدان هیپودروم، رعایت برخی نکات کاربردی می تواند تجربه شما را بسیار مطلوب تر کند. این اطلاعات بر اساس شرایط روز و تجربه گردشگران تهیه شده است.
نحوه دسترسی به میدان هیپودروم
دسترسی به میدان هیپودروم به دلیل قرارگیری در مرکز منطقه توریستی سلطان احمد، بسیار آسان است. بهترین و راحت ترین روش استفاده از سیستم حمل و نقل عمومی استانبول است:
- تراموا: خط تراموای T1 که از کاباتاش به باغجلار می رود، بهترین گزینه است. شما می توانید در ایستگاه سلطان احمد (Sultanahmet) یا ایستگاه چمبرلی تاش (Çemberlitaş) پیاده شوید. فاصله هر دو ایستگاه تا میدان کمتر از پانصد متر و حدود پنج دقیقه پیاده روی است.
- مترو: اگر از خط مترو M2 استفاده می کنید، می توانید در ایستگاه وزن جیلر (Vezneciler) پیاده شده و حدود پانزده دقیقه تا میدان پیاده روی کنید یا از همانجا به تراموای T1 تغییر خط دهید.
- تاکسی و خودروی شخصی: اگرچه امکان دسترسی با تاکسی وجود دارد، اما به دلیل ترافیک سنگین در منطقه سلطان احمد و محدودیت های پارکینگ، استفاده از آن توصیه نمی شود. پیاده روی در این منطقه امن و لذت بخش است.
بهترین زمان بازدید
میدان هیپودروم یک فضای باز عمومی است و بازدید از آن در تمام ساعات شبانه روز و در تمام روزهای سال امکان پذیر است. با این حال، برای تجربه ای بهتر:
- فصل: فصول بهار (آوریل تا ژوئن) و پاییز (سپتامبر تا نوامبر) به دلیل اعتدال هوا و بارندگی کمتر، ایده آل ترین زمان برای بازدید هستند.
- ساعت روز: برای اجتناب از شلوغی بیش از حد گروه های تور و گرمای شدید آفتاب در تابستان، پیشنهاد می شود اوایل صبح (بین ساعت 8 تا 10 صبح) یا اواخر بعد از ظهر (بعد از ساعت 5 عصر) از میدان بازدید کنید. نور طلایی غروب آفتاب نیز فرصت های عکاسی فوق العاده ای را از ستون ها و فواره آلمانی فراهم می کند.
هزینه ورودی و نکات ایمنی
ورود به میدان هیپودروم کاملاً رایگان است و نیاز به خرید بلیط ندارد. با این حال، بازدید از موزه های اطراف مانند موزه هنرهای ترکی و اسلامی یا بخش های خاصی از ایاصوفیه ممکن است مستلزم پرداخت هزینه ورودی باشد که بهتر است قبل از مراجعه، از به روز بودن تعرفه ها اطمینان حاصل کنید.
از آنجا که این میدان یک فضای باز و شلوغ است، توصیه می شود مراقب اشیاء ارزشمند خود باشید. همچنین، پوشیدن کفش های راحت پیاده روی ضروری است، زیرا شما احتمالاً زمان زیادی را در حال گشت و گذار در منطقه سلطان احمد خواهید بود. در روزهای بارانی، سنگفرش های میدان ممکن است لغزنده شوند، بنابراین احتیاط لازم را به عمل آورید.
پرسش های متداول درباره میدان هیپودروم
آیا میدان هیپودروم و میدان سلطان احمد یکی هستند؟
بله، این دو نام به یک مکان اشاره دارند. هیپودروم نام تاریخی و باستانی این میدان در دوران روم و بیزانس است، در حالی که میدان سلطان احمد نامی است که پس از دوران عثمانی و به افتخار مسجد مجاور آن رایج شد. امروزه هر دو نام به صورت مترادف استفاده می شوند.
بازدید از میدان هیپودروم چقدر زمان می برد؟
از آنجا که میدان یک فضای باز است و ورودی ندارد، مرور سریع آثار باستانی اصلی آن حدود 30 تا 45 دقیقه زمان می برد. اما اگر قصد دارید تاریخچه هر اثر را به دقت مطالعه کنید و از موزه های اطراف نیز بازدید نمایید، بهتر است حداقل 2 تا 3 ساعت را برای این منطقه در نظر بگیرید.
آیا امکان برگزاری تورهای راهنما در میدان وجود دارد؟
بله، بسیاری از تورهای پیاده روی تاریخی استانبول بازدید از میدان هیپودروم را در برنامه خود دارند. همچنین می توانید از راهنمایان محلی که در میدان حضور دارند بخواهید در ازای دریافت انعام، توضیحات تکمیلی درباره تاریخچه ستون ها و میدان به شما ارائه دهند.
چرا ستون مار سر ندارد؟
سرهای مارهای این ستون در طول قرن ها بر اثر حوادث مختلف، از جمله زلزله ها یا خرابکاری های عمدی، شکسته و جدا شدند. امروزه فک پایین یکی از مارها در موزه باستان شناسی استانبول نگهداری می شود و بازدیدکنندگان می توانند جزئیات هنری آن را از نزدیک مشاهده کنند.
آیا میدان هیپودروم برای افراد دارای معلولیت جسمی مناسب است؟
بله، میدان هیپودروم یک فضای کاملاً مسطح و سنگفرش شده است که دسترسی به آن برای ویلچر و کالسکه کودکان بسیار آسان می باشد. همچنین پیاده روهای اطراف میدان دارای رمپ های مناسب برای دسترسی آسان هستند.
نکته پایانی برای بازدیدکنندگان
هنگام بازدید از میدان هیپودروم، فقط به ستون ها نگاه نکنید. سعی کنید چشمان خود را ببندید و صدای هیاهوی ده ها هزار تماشاگر، شیهه اسب ها و برخورد ارابه ها را در ذهن خود مجسم کنید. این میدان تنها یک مجموعه سنگی نیست، بلکه صفحه ای از کتاب تاریخ است که داستان قدرت، ایمان، هنر و سقوط امپراتوری ها را در خود ثبت کرده است. ترکیب این تجربه تاریخی با بازدید از جاذبه های مجاور، میدان هیپودروم را به نقطه آغازین بی نظیر برای کشف استانبول تبدیل می کند.
نظرات
هنوز نظری برای این مطلب ثبت نشده است.